Drezno – perła baroku | Co warto zobaczyć w stolicy Saksonii?
Drezno to miasto, które najlepiej zwiedzać spokojnie, krok po kroku, pozwalając architekturze i historii samej opowiadać swoją historię. Nazywane „Florencją nad Łabą”, urzeka barokową starówką, królewskim rozmachem i wyjątkowymi muzeami, należącymi do najważniejszych w Europie. Choć miasto zostało niemal doszczętnie zniszczone podczas II wojny światowej, dziś stanowi wzorcowy przykład wiernej rekonstrukcji i szacunku do przeszłości. To idealny kierunek zarówno na krótki city break, jak i kulturalny weekend z klasą.
Bądź na bieżąco:
Kilka słów o historii...
Historia Drezna sięga XII wieku, kiedy powstała tu słowiańska osada nad Łabą. W 1206 roku Drezno po raz pierwszy pojawia się w źródłach pisanych jako miasto targowe. W kolejnych stuleciach rozwijało się jako ważny ośrodek handlowy i administracyjny regionu.
Przełomowym momentem był XV wiek, gdy Drezno stało się rezydencją dynastii Wettynów. To właśnie oni uczynili z miasta polityczne i kulturalne centrum Saksonii. Największy rozkwit Drezna przypadł na XVIII wiek za panowania Augusta II Mocnego i Augusta III. W tym okresie powstały najważniejsze barokowe zabytki, które przyniosły miastu przydomek „Florencji nad Łabą”. Drezno słynęło wówczas z mecenatu artystycznego, kolekcji sztuki i wystawnego życia dworskiego.
XIX wiek przyniósł industrializację i dalszy rozwój urbanistyczny miasta. W czasie II wojny światowej Drezno stało się celem alianckich nalotów bombowych w lutym 1945 roku. Zniszczenia objęły niemal całe historyczne centrum miasta. Po wojnie Drezno znalazło się w granicach Niemieckiej Republiki Demokratycznej. Odbudowa postępowała powoli i często miała charakter uproszczony.
Po zjednoczeniu Niemiec w 1990 roku rozpoczęto zakrojone na szeroką skalę rekonstrukcje historycznych zabytków. Szczególnym symbolem tych działań stała się odbudowa Frauenkirche. Dziś Drezno jest miastem, które łączy trudną historię z imponującą dbałością o dziedzictwo kulturowe.
PAMIĘTNIK Z PODRÓŻY
Ten pamiętnik z podróży został stworzony przez podróżnika – dla podróżników. To nie jest zwykły notes. To Twoje osobiste miejsce pełne emocji, zdjęć, biletów, paragonów i drobiazgów, które przypominają, że życie naprawdę się dzieje, kiedy jesteś w drodze.
Każda jego strona to mała kapsuła czasu – gotowa, by wypełnić ją wspomnieniami z Twoich wypraw. Przyklej zdjęcia, zachowaj bilety z muzeów, paragony z lokalnych restauracji, a nawet zasuszone listki z ulubionych miejsc.
To Twoja historia – wyjątkowa i jedyna w swoim rodzaju.
Co zwiedzić w Dreźnie?
1. Zwinger
Zwinger w Dreźnie to jeden z najwybitniejszych przykładów architektury barokowej w Europie i bezsprzeczna wizytówka miasta. Kompleks powstał na początku XVIII wieku z inicjatywy Augusta II Mocnego, elektora Saksonii i króla Polski. Pierwotnie pełnił funkcję oranżerii, przestrzeni reprezentacyjnej oraz miejsca dworskich uroczystości. Charakterystyczne pawilony, galerie i bogato zdobione bramy tworzą harmonijną, zamkniętą całość. Centralnym punktem zespołu jest dziedziniec z fontannami, który zachwyca symetrią i rozmachem. Najbardziej rozpoznawalnym elementem Zwingeru jest Brama Koronna zwieńczona złotą koroną królewską. W murach kompleksu mieszczą się dziś jedne z najważniejszych muzeów w Niemczech. Galeria Starych Mistrzów prezentuje dzieła takich artystów jak Rafael, Rembrandt czy Vermeer. To właśnie tutaj znajduje się słynna „Madonna Sykstyńska”, uznawana za jedno z najcenniejszych dzieł renesansu. W Zwingerze działa również Kolekcja Porcelany, pokazująca kunszt manufaktur z Miśni i Dalekiego Wschodu. Uzupełnieniem zbiorów jest Salon Matematyczno-Fizyczny z zabytkowymi instrumentami naukowymi. Podczas II wojny światowej Zwinger został niemal całkowicie zniszczony. Odbudowa kompleksu po wojnie stała się symbolem troski o dziedzictwo kulturowe Drezna. Rekonstrukcję przeprowadzono z niezwykłą precyzją, zachowując oryginalny charakter budowli. Dziś Zwinger jest obowiązkowym punktem zwiedzania i miejscem, które najlepiej oddaje dawną świetność Saksonii.
Sprawdź ofertę na podróżnicze produkty
Znajdziesz tutaj pamiętniki z podróży, dzienniki podróżnika, kalendarze z mapą świata, zakładki do książek, bransoletki z kolekcji "Travel", naklejki podróżnicze i wiele innych! Możliwość personalizacji i zapakowania na prezent GRATIS!
KLIK
2. Kościół Marii Panny w Dreźnie
Frauenkirche w Dreźnie, czyli Kościół Marii Panny, jest jednym z najważniejszych symboli miasta i jego burzliwej historii. Świątynia została wzniesiona w XVIII wieku według projektu architekta Georga Bähra. Monumentalna barokowa kopuła, nazywana „kamiennym dzwonem”, przez lata dominowała nad panoramą Drezna. Kościół pełnił funkcję luterańskiej świątyni miejskiej.
W lutym 1945 roku Frauenkirche uległ całkowitemu zniszczeniu podczas alianckich nalotów bombowych. Ruiny pozostawiono jako pomnik wojny i przestrogę dla przyszłych pokoleń. Przez dziesięciolecia plac wokół zniszczonego kościoła pozostawał pustą raną w sercu miasta. Dopiero po zjednoczeniu Niemiec podjęto decyzję o odbudowie świątyni. Rekonstrukcja rozpoczęła się w latach 90. XX wieku i była finansowana w dużej mierze z międzynarodowych darowizn. Odbudowę przeprowadzono z wykorzystaniem oryginalnych, odnalezionych kamieni, które do dziś są widoczne na elewacji. Kościół ponownie konsekrowano w 2005 roku. Wnętrze Frauenkirche zachwyca jasnością, harmonią i bogato zdobionym ołtarzem. Świątynia jest nie tylko miejscem kultu, lecz także przestrzenią koncertową. Z kopuły kościoła rozciąga się jeden z najlepszych widoków na Drezno. Bilet wstępu na punkt widokowy kosztuje 12€, a ulgowy 7€. Więcej szczegółów znajdziesz na oficjalnej stronie frauenkirche-dresden.de
3. Tarasy Brühla
Tarasy Brühla to jedno z najbardziej reprezentacyjnych i malowniczych miejsc w Dreźnie. Powstały w XVIII wieku jako część fortyfikacji miejskich. Swoją nazwę zawdzięczają hrabiemu Heinrichowi von Brühl, który przekształcił je w prywatny ogród. Z czasem przestrzeń ta została udostępniona mieszkańcom miasta.
Tarasy rozciągają się wzdłuż Łaby, oferując szerokie widoki na rzekę i jej brzegi. Ze względu na swoje położenie często nazywane są „balkonem Europy”. Spacerując tarasami, można podziwiać barokową panoramę historycznego centrum Drezna.
W bezpośrednim sąsiedztwie znajdują się najważniejsze zabytki, w tym Frauenkirche i Akademia Sztuk Pięknych. Charakterystycznym elementem tarasów są szerokie schody prowadzące w dół ku nabrzeżu. Przestrzeń ta od wieków pełni funkcję reprezentacyjną i spacerową. Tarasy Brühla były miejscem spotkań arystokracji oraz artystów. Podczas II wojny światowej uległy poważnym zniszczeniom. Po wojnie zostały starannie odbudowane, zachowując swój historyczny charakter.
Dziś są jednym z najchętniej odwiedzanych punktów miasta. Tarasy Brühla najlepiej oddają spokojny, elegancki rytm Drezna nad Łabą.
4. Residenzschloss
Rezydencja Wettynów, znana też jako Residenzschloss, to dawna siedziba książąt i królów Saksonii w samym sercu Drezna. Jej historia sięga XIII wieku, co czyni ją jednym z najstarszych kompleksów pałacowych w mieście. Przez wieki zamek był rozbudowywany i modernizowany, łącząc elementy renesansowe z barokowymi. August II Mocny i jego następcy wzbogacili wnętrza o wyrafinowane kolekcje sztuki, broni i skarbów. Niestety, w 1945 roku pałac został niemal doszczętnie zniszczony w trakcie alianckich bombardowań Drezna. Ruiny przez lata przypominały o tragedii wojny, ale po zjednoczeniu Niemiec rozpoczęto mozolną odbudowę. Dzięki zaangażowaniu konserwatorów i historyków obiekt stopniowo odzyskiwał dawny splendor. Dziś Rezydencja Wettynów jest częścią Państwowych Zbiorów Sztuki w Dreźnie i jednym z najważniejszych muzeów w Niemczech. W jej murach mieści się m.in. słynne Grüne Gewölbe – Skarbiec Zielony z unikatowymi klejnotami i dziełami sztuki. Znajdziesz tu także imponującą zbrojownię, bogato wyposażone apartamenty królewskie i Gabinet Monet. Kolekcja Kupferstich-Kabinett prezentuje grafiki i fotografie od XVI wieku po współczesność. Rezydencja Wettynów to obowiązkowy punkt programu każdego, kto chce zrozumieć potęgę i gust saskich władców. Spacerując dziedzińcami i salami, poczujesz, jak historia miesza się tu z teraźniejszością.
Ile kosztuje wstęp?
16 € – normalny
12 € – ulgowy,
- bezpłatnie – dzieci poniżej 17 lat
Więcej szczegółów dotyczących cen i godzin otwarcia znajdziesz na oficjalnej stronie skd.museum
5. Muzeum Kunsthalle im Lipsiusbau
Kunsthalle im Lipsiusbau to jedno z najważniejszych miejsc prezentujących sztukę współczesną w Dreźnie. Galeria mieści się w historycznym budynku Lipsiusbau, tuż przy Tarasach Brühla i brzegu Łaby. Obiekt został wzniesiony pod koniec XIX wieku jako część kompleksu wystawowego miasta. Po gruntownej renowacji stał się nowoczesną przestrzenią ekspozycyjną należącą do Państwowych Zbiorów Sztuki w Dreźnie. Kunsthalle nie posiada stałej ekspozycji, koncentrując się wyłącznie na wystawach czasowych. Prezentowane projekty obejmują sztukę współczesną, fotografię, instalacje multimedialne oraz sztukę konceptualną. Wystawy często poruszają aktualne tematy społeczne, polityczne i kulturowe. To miejsce dialogu między tradycją a nowoczesnością, wyraźnie kontrastujące z klasycznymi muzeami Drezna. Kunsthalle bywa także miejscem debat, spotkań autorskich i wydarzeń towarzyszących wystawom. Lokalizacja w ścisłym centrum miasta sprawia, że galeria doskonale wpisuje się w trasę zwiedzania starówki. Budynek sam w sobie stanowi ciekawy przykład architektury historyzmu. Kunsthalle przyciąga przede wszystkim miłośników sztuki współczesnej i ambitnych wystaw. To propozycja dla tych, którzy chcą zobaczyć inne, bardziej nowoczesne oblicze Drezna.
Ile kosztuje wstęp do muzeum Kunsthalle im Lipsiusbau?
Bilet normalny: ok. 8 €
Bilet ulgowy: ok. 6 €
Dzieci i młodzież do 17 lat: wstęp bezpłatny
Więcej szczegółów dotyczących otwarcia i biletów znajdziesz na oficjalnej stronie shop.skd.museum
6. Droga wjazdowa Georgentor
Georgentor to jedna z najstarszych i najbardziej reprezentacyjnych dróg wjazdowych do historycznego centrum Drezna. Stanowi północno-wschodni wjazd do dawnej Rezydencji Wettynów. Pierwotnie powstała w XVI wieku jako element fortyfikacji miejskich. Swoją nazwę zawdzięcza księciu Jerzemu Brodatemu z dynastii Wettynów. W kolejnych stuleciach Georgentor była wielokrotnie przebudowywana i rozbudowywana. Obecny wygląd łączy elementy renesansu i historyzmu. Charakterystycznym elementem przejazdu są masywne arkady i bogato zdobione elewacje. Droga wjazdowa pełniła funkcję ceremonialną, prowadząc bezpośrednio do zamku rezydencyjnego. To właśnie tędy wjeżdżali do miasta władcy, dyplomaci i zagraniczne delegacje. Nad przejazdem znajdują się pomieszczenia należące do kompleksu pałacowego. W bezpośrednim sąsiedztwie Georgentor biegnie słynny Orszak Książęcy (Fürstenzug). Miejsce to stanowi ważny punkt orientacyjny na trasie zwiedzania starówki. Podczas II wojny światowej Georgentor uległa poważnym zniszczeniom. Odbudowa przywróciła jej historyczny charakter i funkcję urbanistyczną.
7. Orszak książęcy
Orszak Książęcy w Dreźnie, znany jako Fürstenzug, to jeden z najbardziej charakterystycznych zabytków miasta. Monumentalny mural znajduje się na zewnętrznej ścianie Rezydencji Wettynów. Dzieło powstało pod koniec XIX wieku jako upamiętnienie historii dynastii saskich władców. Przedstawia pochód margrabiów, elektorów i królów Saksonii z rodu Wettynów. Łącznie ukazano ponad 90 postaci, w tym władców, uczonych, artystów i rzemieślników. Początkowo mural wykonano w technice sgraffito. Na początku XX wieku został on przeniesiony na porcelanowe płytki z miśnieńskiej manufaktury. Dzięki temu Orszak Książęcy stał się odporny na warunki atmosferyczne. Całość składa się z około 25 tysięcy porcelanowych kafli. Długość dzieła wynosi ponad 100 metrów, co czyni je jednym z największych porcelanowych obrazów na świecie. Mural ukazuje ciągłość władzy i rozwoju Saksonii na przestrzeni ośmiu stuleci. Orszak pełnił także funkcję propagandową, podkreślając znaczenie dynastii Wettynów. Podczas bombardowań Drezna w 1945 roku dzieło nie uległo zniszczeniu. To jeden z nielicznych zabytków, które przetrwały naloty niemal bez uszkodzeń. Dziś Orszak Książęcy jest dostępny bezpłatnie i przez całą dobę. Stanowi obowiązkowy punkt spaceru po historycznym centrum Drezna.
8. Katedra Świętej Trójcy w Dreźnie
Katedra Świętej Trójcy w Dreźnie, znana również jako Hofkirche, jest najważniejszą świątynią katolicką miasta. Została wzniesiona w XVIII wieku z inicjatywy Augusta III, króla Polski i elektora Saksonii. Jej budowa miała podkreślać znaczenie katolicyzmu na protestanckiej ziemi Saksonii. Świątynia reprezentuje dojrzały barok o wyraźnych wpływach włoskich. Monumentalna bryła katedry kontrastuje z lżejszą architekturą pobliskich zabytków. Charakterystycznym elementem budowli są liczne rzeźby świętych zdobiące balustrady i elewacje. Wnętrze katedry jest bardziej stonowane niż jej zewnętrzna forma. Centralnym punktem jest bogato zdobiony ołtarz główny. W podziemiach świątyni znajduje się krypta dynastii Wettynów. Spoczywają tam liczni władcy Saksonii, w tym August III. Szczególnym miejscem jest osobna urna z sercem Augusta II Mocnego.
Podczas II wojny światowej katedra została poważnie uszkodzona, lecz nie uległa całkowitemu zniszczeniu. Po wojnie świątynię starannie odbudowano, zachowując jej pierwotny charakter. Dziś pełni funkcję katedry diecezji drezdeńsko-miśnieńskiej. Jest zarówno miejscem kultu, jak i ważnym zabytkiem historycznym. Katedra Świętej Trójcy stanowi istotny element sakralnego i politycznego dziedzictwa Drezna.
9. Most Westchnień (Seufzerbrücke)
Most Westchnień w Dreźnie, czyli Seufzerbrücke, to niewielka, lecz bardzo charakterystyczna kładka łącząca budynki kompleksu Rezydencji Wettynów. Został wzniesiony na początku XX wieku jako element rozbudowy pałacu rezydencyjnego. Most łączy stare skrzydło zamku z budynkiem Ständehaus, dawnej siedziby stanów krajowych. Jego nazwa nawiązuje do słynnego Mostu Westchnień w Wenecji, choć drezdeńska konstrukcja ma zupełnie inną funkcję. Seufzerbrücke nie był miejscem prowadzenia więźniów, lecz przejściem o charakterze reprezentacyjnym. Architektonicznie most utrzymany jest w stylu neobarokowym, harmonizującym z otoczeniem. Jego zamknięta forma i ozdobne okna nadają mu elegancki, pałacowy charakter. Konstrukcja przerzucona jest nad ulicą Augustusstraße.
Most stanowi ciekawy detal urbanistyczny w historycznym centrum miasta. Często bywa niezauważany przez turystów skupionych na Orszaku Książęcym znajdującym się tuż obok. Podczas II wojny światowej obiekt uległ uszkodzeniom. Po wojnie został wiernie odbudowany wraz z resztą kompleksu rezydencyjnego. Dziś pełni funkcję komunikacyjną wewnątrz zespołu muzealnego. Most Westchnień dodaje miejscu odrobiny romantycznej symboliki. Jest ciekawym przykładem nawiązania do europejskiej tradycji architektonicznej w Dreźnie.
10. Opera drezdeńska
Semperoper w Dreźnie to jedna z najpiękniejszych i najbardziej znanych oper na świecie, stanowiąca prawdziwą perłę architektury teatralnej w sercu miasta. Budynek zaprojektował Gottfried Semper w XIX wieku, a jego historia łączy klasyczną elegancję z nowoczesnym rozmachem artystycznym. Semperoper była wielokrotnie niszczona i odbudowywana – po zniszczeniach wojennych została wiernie odtworzona według oryginalnych planów. Wnętrza zachwycają bogactwem detali, monumentalnymi schodami i salą z ponad 1300 miejscami na widowni. Opera jest siedzibą Sächsische Staatsoper oraz Staatskapelle Dresden, jednych z najstarszych i najbardziej renomowanych zespołów w Europie. Repertuar jest różnorodny – od klasycznych oper Mozarta i Verdiego po nowoczesne spektakle i balet. Semperoper to nie tylko scena operowa, ale także miejsce koncertów symfonicznych i gal artystycznych. Jej obecność przy Theaterplatz sprawia, że jest obowiązkowym punktem spacerów po drezdeńskiej starówce. Nawet jeśli nie uczestniczysz w przedstawieniu, warto rozważyć zwiedzanie budynku podczas specjalnej wycieczki z przewodnikiem. Dzięki temu można zobaczyć foyer, garderoby i widownię od środka.
Ile kosztuje bilet wstępu do Opery drezdeńskiej?
- 16€ – normalny
- 11€ – ulgowy
- bezpłatnie – dzieci poniżej 6 lat
Aktualne informacje oraz możliwość rezerwacji biletów online można dokonać na oficjalnej stronie semperoper-erleben.de
11. Kościół Świętego Krzyża
Kościół Świętego Krzyża (Kreuzkirche) w Dreźnie to jedna z najważniejszych świątyń miasta i prawdziwa perła saksońskiej historii sakralnej. Kościół znajduje się przy placu Altmarkt i jest głównym luterańskim miejscem kultu w mieście, którego początki sięgają już XII wieku. Budowla była wielokrotnie niszczona przez pożary i konflikty zbrojne, a jej obecny kształt to efekt barokowo-klasycystycznej przebudowy z XVIII wieku. Wnętrze kościoła jest dość surowe i spokojne, co wynika m.in. z konieczności odbudowy po II wojnie światowej. To tutaj od stuleci działa słynny Dresdner Kreuzchor – chór chłopięcy z ponad 800-letnią tradycją, który przyciąga melomanów z całego świata. Organowa muzyka i regularne koncerty tworzą w Kreuzkirche atmosferę, której nie doświadczysz nigdzie indziej w Dreźnie.
Wieża kościoła ma około 94 metrów wysokości i jest jednym z punktów widokowych w mieście. Aby zobaczyć panoramę historycznego centrum Drezna, warto pokonać kilkaset schodów prowadzących na jej szczyt. Droga w górę mija ekspozycję poświęconą dzwonom i historii muzyki kościelnej, co czyni ją ciekawym doświadczeniem nawet dla tych, którzy nie planują wspinaczki. Z wysokości wieży rozpościera się szeroka panorama miasta – od Altmarkt, przez Zwinger, aż po zabytkowe dachy starówki. Budynek można zwiedzać codziennie, a atmosferę miejsca podkreśla rytm nabożeństw i wydarzeń muzycznych.
Ile kosztuje wstęp do Kościół Świętego Krzyża i na punkt widokowy?
Wstęp do kościoła: bezpłatny – możesz wejść do środka i poczuć atmosferę miejsca bez opłat.
🏙️ Wejście na wieżę / punkt widokowy:
7€ – normalny
5 € – ulgowy (studenci / praktykanci / uczniowie / dzieci do 16 lat / osoby niepełnosprawne od GdB 80 / posiadacze karnetu wolontariusza / posiadacze karty WelcomeCard)
Bilety można nabyć bezpośrednio w kasie. Aktualne informacje znajdują się na oficjalnej stronie kreuzkirche-dresden.de
12. Park Königsufer
Park Königsufer to nadbrzeżna przestrzeń rekreacyjna położona w Inneren Neustadt w Dreźnie, wzdłuż historycznego Neustädter Elbufers – strefy nad Łabą z zachwycającymi widokami na panoramę centrum i rzekę. To miejsce, które miejscowi i turyści uwielbiają za jego swobodny, zielony charakter – łagodne trawniki i szerokie alejki zachęcają do rozłożenia koca, odpoczynku na świeżym powietrzu i obserwowania spacerowiczów, rowerzystów czy przepływających łodzi.
Park jest częścią dłuższej promenady nad Łabą, którą można przemierzać pieszo lub rowerem — to świetna alternatywa dla zatłoczonego śródmieścia, jeśli chcesz po prostu złapać oddech i zanurzyć się w spokojnej, naturalnej przestrzeni.
Königsufer znajduje się w praktycznej odległości od wielu drezdeńskich atrakcji: z jednej strony masz widok na Starówkę i zabytki przy Terrassenufer, a z drugiej ciągną się zielone obszary z ławkami i miejscami do relaksu.
Podczas miesięcy letnich możliwe jest, że natrafisz tu na lokalne wydarzenia, koncerty plenerowe czy nawet sezonowe stoiska z jedzeniem i piciem; okolica żyje wtedy zupełnie innym rytmem.
13. Dawny budynek wspólnych ministerstw królewskich Saksonii
Dawny budynek wspólnych ministerstw królewskich Saksonii to jeden z mniej oczywistych, lecz bardzo interesujących obiektów historycznych w Dreźnie. Gmach powstał na przełomie XIX i XX wieku jako siedziba centralnej administracji Królestwa Saksonii. Mieściły się tu wspólne ministerstwa odpowiedzialne m.in. za sprawy finansowe, wewnętrzne i infrastrukturalne państwa. Budynek zaprojektowano w stylu historyzmu z wyraźnymi elementami neorenesansowymi, typowymi dla reprezentacyjnej architektury urzędowej epoki. Monumentalna bryła miała podkreślać stabilność i potęgę saksońskiego aparatu państwowego. Elewacja wyróżnia się symetrią, bogatymi detalami kamieniarskimi oraz klasycznym porządkiem architektonicznym. Obiekt powstał w czasach, gdy Drezno było nie tylko centrum kultury, lecz także sprawnie zarządzaną stolicą kraju związkowego. Po upadku monarchii w 1918 roku budynek stracił swoją pierwotną funkcję administracyjną. W kolejnych dekadach był wykorzystywany przez różne instytucje państwowe. Podczas II wojny światowej uległ uszkodzeniom, jednak nie został całkowicie zniszczony. Po wojnie gmach odbudowano i przystosowano do nowych potrzeb. Dziś stanowi cenny przykład architektury urzędowej dawnej Saksonii i świadectwo administracyjnej historii Drezna.
.
Spodobał Ci się ten artykuł?
Mam nadzieję, że artykuł z mojej podróży pomógł Ci w zaplanowaniu Twojego wyjazdu! Jeżeli masz ochotę wesprzeć moje pasje i postawić mi wirtualna kawę to byłabym przeszczęśliwa! W ramach podziękowania możesz bezpłatnie czerpać informacje związane z podróżami oraz otrzymasz kod rabatowy na produkty w moim sklepie!
